الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٤٨ - رأى ثعلب در آيه شريفه مذكور

آنكه مبتداء قرار گرفته باشد چه آنكه در صورت مبتداء بودن بايد منفصل از « اىّ » بيايد.

كلام ابن طراوه باطل است زيا در قرآن شريف ضمير « هم » متّصل به « اىّ » نوشته شده و اين معنا خود دليل است بر اينكه ضمير، مجرور و مضاف‌اليه « اىّ » بوده نه آنكه مبتداء قرار گرفته باشد چه آنكه در صورت مبتداء بودن بايد منفصل از « اىّ » بيايد.

از اين گذشته اجماع ادباء بر اينستكه « اىّ » وقتى اضافه نشود معرب استعمال مى‌گردد حال اگر بگفته ابن طراوه « اىّ » منقطع از اضافه بوده و جمله « هم اشدّ» جمله اسميه و مركّب از مبتداء خبر باشد بايد « اىّ » معرب بيايد نه مبنى بر ضمّ.

رأى ثعلب در آيه شريفه مذكور

ثعلب پنداشته است كه « اىّ » اصلا موصوله نيست، وى گفته:

تا بحال شنيده نشده كه اهل لسان بگويند:

ايّهم هو فاضل جائنى و تقدير آنرا: الذى هو فاضل جائنى بدانند و اينمعنا دليل و شاهد است بر اينكه در آيه مذكور « اىّ » را نميتوان موصوله دانست.

شرح‌

قوله: ايّا ما تدعوا فله الاسماء الحسنى: آيه (١١٠) از سوره اسراء.

تجزيه و تركيب‌

ايّا: اسم، شرطيه، معرب، مفعول مقدّم براى تدعوا.

ما: حرفيه، زائده و مؤكد معناى شرط مى‌باشد.

تدعوا: فعل مضارع، جمع، مذكر، حاضر، متعدى، به دو مفعول و مفعول دوّمش حذف شده، ثلاثى مجرّد، فعل شرط، مجزوم.

فاء: رابط جواب.